Şizofreni Tanısı ”Psikoz Kavramı”

Şizofreni Tanısı ”Psikoz Kavramı”


PSİKOZ KAVRAMI

Psikoz esas olarak,kişinin kendisi ile dış dünya arasındaki sınırların kaybını ya da o sınırlara ilişkin bir zihin karışıklığını(konfüzyon) ifade eden genel bir kavramdır.Başka bir deyişle,gerçekliği sınama  yetisinin kaybını anlatır.Bu durum temel olarak iki belirti ile karakterizedir:Varsanı ve hezeyan.Her iki belirti de “benlik  sınırlarının kaybını” yansıtır:Bu durumda hasta kendi düşünce ve algılamaları ile dış dünyayı gözlemleyerek ulaştıkları/dış dünyaya ait olanlar arasında ayrım yapabilme yeteneğini yitirmiştir.Temel kurucu unsuru psikoz olan bir dizi psikotik bozukluk (şizofreninin de aralarında olduğu) söz konusudur.

Otto Kernberg`e göre;nevrotik ve sınır (borderline) kişilik örgütlenmelerinde psikotik kişilik örgütlenmesinden farklı olarak gerçekliği sınama  yetisi korunmuştur.Bu yüzden,psikotik bozuklukları sınır durumlardan ayırt etmemizi sağlayan asıl ölçüt gerçekliği sınama yetisidir.

Gerçekliği sınama,kendiliği kendilik-olmayandan (nonself),algılama ve uyaranların dışsal kaynaklı olanlarını ruhsal-içi (intrapsychic) olanlardan ayırt etme kapasitesi ve kişinin kendi duygu,davranış ve düşünce içeriklerini bildik toplumsal normlar uyarınca gerçekçi bir biçimde sınama kapasitesi olarak tanımlanır.Klinik olarak gerçekliği sınama;

1)Hezeyan ve varsanıların yokluğu,

2)Bariz biçimde uygunsuz veya tuhaf duygu,düşünce içeriği veya davranış yokluğu,

3)Alışılmış toplumsal etkileşimler bağlamında kişinin başkalarına uygunsuz ya da şaşırtıcı görünen duygu,davranış ve düşünce içerikleri konusunda,söz konusu başkalarıyla bir eşduyum (empathy) ve aydınlatma çabası içinde olması.Gerçekliği sınama,psikolojik stres altında herhangi bir kişide herhangi bir zamanda  ortaya çıkabilen öznel gerçeklik deneyimindeki değişmelerden ayırt edilmelidir.Keza,daha gerilemeli (regressive) psikotik durumlarda ve tüm karakter patolojilerinde var olan   gerçeklikle ilişkideki değişmelerden de ayırt edilmelidir.

Zaman zaman şizofreninin ayırt edici işareti olarak görülmüş olan varsanılar;duyu organlarına ait herhangi bir ayırt edilebilir dışsal uyaranın yokluğunda ortaya çıkan yanlış algılardır.Bu algılar yoğunlukları ve lokalizasyonları  bakımından gerçek/doğru algılara benzer özelliktedirler.Dolayısıyla,imgeleme durumunda olduğu üzere zihnin içinden değil,dış dünyadan  ya da kişinin kendi bedeninin içinden kaynaklanmış olarak deneyimlenirler.Varsanılar karmaşıklıklarına ve duyusal modalitelerine göre değişiklik gösterirler.İşitme,görme,dokunma,tat ve koku varsanıları olabilir.

Şizofrenide en sık olarak gözlenenler işitsel varsanılardır.Gürültü,müzik ya da  tipik “sesler” şeklinde olabilir.Şizofrenik hasta  “işittiği seslere” yanıt olarak  konuşuyor göründüğünde,yani fısıldıyor,normal biçimde  ya da bağırarak  konuşuyor ya da anlaşılmaz biçimde mırıldanıyor olduğunda  varsanıların varlığına hükmedilebilir.

Görsel varsanılar,basit ya da karmaşık olabilirler ve ışık çakmalarını ya da kişi,hayvan ya da  nesnelerin imgelerini içerebilirler.Kafanın arkasında olma gibi görme alanının dışında tarif edilebilirler.Koku ve tat varsanıları genellikle birliktedirler ve hoş olamayan koku ve tatlara yol  açarlar.Dokunsal varsanılar,elektirik duyumları,dokunulma duyumu,derinin altında böcek dolaşması biçiminde olabilir.Vücut organlarının çekilmesi hissi,cinsel uyarılma  şeklinde de olabilir.Hastanın  deneyimine ve  toplumsal/kültürel arka planına bağlı olarak sıklığı ve tipi değişiklik göstermesine rağmen bütün kültür ve toplumlardaki şizofrenik hastalar varsanılıdırlar.

Hezeyanlar;gerçekliğe uymayan/doğru olmayan ,değiştirilemeyen ve katı bir biçimde sürdürülen inançlardır.Buradaki doğru olmama yargısı,mutlaka hastanın eğitim ve  kültürel arka planı bağlamında yapılmalıdır.Şizofrenik hastalarda görülen hezeyanlar değişik içeriklerde  olabilir,hiç birisi şizofreniye özgü değildir ve tıpkı varsanılar gibi kültürel olarak temellenme eğilimindedirler.

Hezeyanların  İçerikleri

Büyüklük :   Zenginliğe ya da olağanüstü bir güzelliğe sahip olma ya da  bazı özel yeteneklerle donanmış olma (duyu-ötesi algılamalar gibi),önemli bir figür olma(Napolyon,Mesih vb),önemli bir buluş yaptığına inanma.

Kötülük görme(persecutory):Arkadaş,komşu ya da eş tarafından kötülük görüyor olma.Devlet ya da  başka kurumlar tarafından (MIT,CIA vb)takip  ediliyor,gözetleniyor olma,evine dinleme cihazı yerleştirildiğine inanma

Dinsel:Tanrı ya da başka bazı güçlerle özel bir ilişkisi olduğu inancı,bazı özel dini misyonlara sahip olduğu,şeytan olduğu inancı

Nihilistik:Ölü ya da ölmekte olduğu,varolmadığı,dünyanın varolmadığı inançları

Bedensel:Vücut organlarının çalışmadığı,çürüdüğü,olmadığı inancı

Kontrol edilme:Düşünce,duygu ve davranışlarının bazı dış güçler tarafından  yönlendirildiği,kontrol edildiği inancı,beyninin radyo dalgalarıyla vb. etkilenerek yönetildiği inancı

Başka bir açıdan,daha öznel diyebileceğimiz bir düzlemden bakarak söylersek;psikotiklerin kişisel deneyimlerinde belirli bir düzenlilik içinde ortaya çıkan bazı öznel özellikler söz konusudur.Bunlar:

*Gerçeklikten,dış dünyadan çekilmek,vaz geçmek

*Kişinin kendi imgelem dünyasının ürünlerine gerçeklik karakteri kazandıran bir tür  kendine gömülme (self-absorption) hali

*Bilişsel düzeyde düşünceler arasındaki bağların,ilişkilerin gevşemesi

*Soyutlama ve simgeleştirme kapasitesinin önemli ölçüde kaybı ve

*Tutarlı bir kendilik duygusunun ortadan kalkmasıdır.

Yararlanılan Kaynaklar: Şizofreni ve Diğer Psikotik Bozukluklar

Şizofreni Öteki Gerçeklik

Neden Nasıl Şizofreni

Ruh Sağlığı ve Bozuklukları

 

Paylaş

Gelisim Psikiyatri