Şizofreni Belirtileri

Şizofreni Belirtileri


 

Şizofreninin heterojen bir hastalıktır ve klinik görünümleri  oldukça değişiktir.Yine de  bugün,şizofreninin tanımlayıcı belirtilerini üç kümede toplamak mümkün görünmektedir:

1)pozitif belirtiler,

2)negatif belirtiler ve

3)bozulmuş kişisel ilişkiler.

Pozitif belirtiler,düşünce içeriğine ilişkin rahatsızlıkları (hezeyan gibi),algılamaya ilişkin rahatsızlıkları (varsanı gibi)  ve davranışa ilişkin görüngüleri (katatoni ve ajitasyon gibi)  içerir ve görece kısa bir zaman dilimi içinde gelişir.

Şizofrenide pozitif belirtiler belirgin bir “mevcudiyete”,normal işlevlerin  aşırılığına ya da çarpıtılmasına göndermede bulunurken,şizofreninin negatif belirtileri tam olarak bir işlevin “yokluğu” olarak  kategorize edilebilirler.Normal olarak var olan bir zihinsel işlevin eksikliğidir.Negatif belirtiler kısıtlı/künt bir duygulanımı,düşünce yoksulluğunu,kayıtsızlığı (apathy),zevk kaybını (anhedonia) ve dikkat bozukluklarını  içerir.

Bozulmuş kişisel ilişkiler;toplumsal ilişkilerden/etkileşimlerden çekilme,cinselliğin ve saldırganlığın uygun olmayan  biçimlerde ifade edilmesi,başkalarının ihtiyaçlarının farkında olamama, başka insanlarla  anlamlı temaslar kuramama ve aşırı talep karlığı içerir.Bu üçüncü kategorinin diğer ikisine göre oldukça daha gevşek biçimde  tanımlanabilir  olduğu akılda tutulmalıdır.

Söz konusu bu üç kategorideki belirtiler yoğun biçimde üst üste binerler ve bir şizofrenik hasta hastalığının seyri boyunca,baskın belirtiler kümesi olarak bir kategoriden diğerine geçişler yapabilir.Bu üçlü modelin en yararlı yönü,herhangi bir anda hastalığın baskın tablosunu teşhis etmeyi kolaylaştırması ve uygun tedavi stratejilerinin geliştirilmesine olanak sağlamasıdır.

Günümüzde şizofreni tanısı için yaygın olarak,Dünya Sağlık Örgütü ve Amerikan Psikiyatri Birliği`nin önerdiği tanı ölçütleri sistemleri kullanılmaktadır.Bu iki otoritenin önermiş olduğu tanı ölçütleri önemli benzerlikler taşımaktadır.Belki de bir süre sonra şimdiki farklar giderilerek tüm dünyada tek bir tanı sisteminin kullanımı mümkün olacaktır.Amerikan Psikiyatri Birliği`nin önerdiği tanı ölçütleri (DSM-IV-TR):

A.Karakteristik belirtiler:Bir aylık bir dönem boyunca (başarıyla tedavi edilmişse daha kısa bir süre),bu sürenin önemli bir bölümünde aşağıdakilerden ikisinin (veya daha çok) bulunması:

1)hezeyanlar

2)varsanılar

3)dezorganize(karmakarışık) konuşma (örn.,sıklıkla konudan sapma-derailment-veya enkoherans- çağrışımlarda ileri derecede dağınıklık-)

4)ileri derecede dezorganize ya da katatonik davranış

5)negatif belirtiler (örn.,duygulanımın düzleşmesi,alogia-düşünce içeriğinin yoksullaşması,veya avolition

Not:Hezeyanlar tuhaf (bizarre) ise ya da varsanılar kişinin davranış ya da düşünceleri üzerine sürekli yorum yapmakta olan seslerden veya iki veya daha fazla sesin birbirleriyle konuşmasından oluşuyorsa A tanı ölçütünden sadece bir belirtinin bulunması yeterlidir.

B.Toplumsal/mesleki işlev bozukluğu:İş,kişilerarası ilişkiler ya da kendine bakım gibi  önemli işlevsellik alanlarından bir ya da daha fazlası,bu bozukluğun başlangıcından beri geçen sürenin  önemli bir bölümünde,bu bozukluğun başlangıcından önce erişilen düzeyin belirgin olarak altında kalmıştır(başlangıcı çocukluk ya da ergenlik dönemine uzanıyorsa, kişilerarası ilişkilerde,eğitimle ilgili ya da mesleki başarıda beklenen düzeye erişilememiştir.

C.Süre:Bu bozukluğun  süregiden belirtileri en az 6 ay süreyle kalıcı olur.Bu altı aylık süre,en az bir ay süreyle(başarıyla tedavi edilmişse daha kısa bir süre) A Tanı ölçütünü karşılayan belirtileri kapsamalıdır ve başlangıç (prodromal) ya da kalıntı (rezidüel) belirtilerin bulunduğu dönemleri kapsayabilir.Başlangıç ya da kalıntı dönemlerinde,bu bozukluğun belirtileri sadece  negatif belirtilerle ya da A Tanı Ölçütünde sıralanan iki ya da daha fazla belirtinin daha biçimleriyle (örn., acayip inanışlar,olağandışı algısal yaşantılar) kendilerini gösterebilir.

D.Şizoaffektif Bozukluğun ve Duygudurum (Mood) Bozukluğunun dışlanmalı.

E.Madde kullanımının/genel tıbbi durumun dışlanması:Bu bozukluk bir maddenin (örn.Kötüye kullanılabilen bir ilaç,tedavi için kullanılan bir ilaç) doğrudan fizyolojik etkilerine ya da genel tıbbi bir duruma bağlı olarak ortaya çıkmamıştır.

F.Bir Yaygın Gelişimsel Bozuklukla olan ilişkisi:Otistik bozukluk ya da diğer bir yaygın gelişimsel bozukluk  öyküsü varsa,ancak en az bir ay süreyle (başarıyla tedavi edilmişse daha kısa bir süre)belirgin hezeyan ya da varsanılar da varsa şizofreni ek tanısı koyulur.

Şizofreninin o anki klinik tablosunu, bu kriterlerde yer alan belirtilerin hangilerinin esas olarak belirlediğine bağlı olarak farklı şizofreni alt tipleri tanımlanmıştır:Bunlar;

1.paranoid (düşünce içeriğindeki hezeyanlar ön plandadır),

2.dezorganize (düşünce akışı ve  davranış bozuklukları baskındır),

3.katatonik (katatonik davranış baskındır),

4.ayırt edilemeyen (şizofreni tanısına rağmen özgül bir  alt tip şeklinde sınıflandırılamayan) ve

5.Kalıntı (bir ya da birkaç şizofreni atağından sonra kişinin duygusal küntlüğün ve kayıtsızlığın egemen olduğu bir klinik tablonun içine girmesi) alt tipleridir.

Kültür,Yaş,Cinsiyet ve Aile Konuları

Yukarıda da denildiği üzere,şizofreni belirtileri değerlendirilirken,mevcut sosyo-ekonomik ve kültürel koşullar mutlaka dikkate alınmalıdır.Bir kültürde hezeyan niteliğinde olabilen herhangi bir fikir(örn.büyücülük) başka bir kültürde  normal olabilir.Yine bazı kültürlerde,dinsel içerikli bazı görsel ya da işitsel varsanılar (Tanrı`nın sesinin işitilmesi ya da bazı dini figürlerin görülmesi) normal bir dinsel deneyimin parçası olabilir.

Şizofreninin başlangıç yaşı,tipik olarak 18-35 yaş aralığıdır.Nadir de olsa 5,6 lı yaşlarda da başlayan şizofreni vakaları bildirilmiştir.Ortalama başlangıç yaşı,erkeklerde 20 li yaşların ortaları,kadınlarda 20 li yaşların sonlarıdır.Başlangıç sinsi ya da ani olabilir.

Şizofreninin ortaya çıkışı ve seyri konusunda cinsiyetler arası belirgin farklılıklar söz konusudur.Kadınlarda daha geç yaşlarda başlamakta ve daha iyi bir seyir göstermektedir.

Şizofrenik bireylerin aile üyelerinde şizofreninin görülme riski normal populasyona göre yaklaşık 10 kat daha fazladır.

Yararlanılan Kaynaklar: Şizofreni ve Diğer Psikotik Bozukluklar

Şizofreni Öteki Gerçeklik

Neden Nasıl Şizofreni

Ruh Sağlığı ve Bozuklukları

Paylaş

Gelisim Psikiyatri